Hakkari'nin Şemdinli ilçesine bağlı Yaylapınar köyünün içme suyu sorununa ilişkin

HALKLARIN EŞİTLİK VE DEMOKRASİ PARTİSİ GRUP BAŞKANLIĞI Tarih 34093 TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA Aşağıdaki sorulanının, İçişleri Bakanı Ali Yeriikaya tarafından Anayasanın 98 ve îç Tüzüğün 96. ve 99. Maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim. Öznur Bartin Hakkâri Milletvekili Hakkâri ilimiz ve ilçelerine bağlı yerleşim yerlerinde yurttaşlarımız tarafından bildirilen su temini ve su kalitesi sorunları, günlük yaşamın sürekliliğini, temel hizmetlere erişimi ve kamu sağlığını zedelemektedir. Şemdinli ilçesine bağlı Yaylapmar (Salaran) köyü, bu sıkıntıların somutlaştığı örneklerden biridir: yurttaş beyanlarına göre musluklardan kirli su akmakta, yaklaşık yetmiş hanenin su temininde aksama yaşanmaktadır ve bölgede böbrek yetmezliği nedeniyle diyaliz tedavisi gören yurttaşların bulunduğuna dair iddialar ifade edilmektedir. Bu beyanların doğruluğunun saha verileri, su analizleri ve sağlık kayıtları ile doğrulanması gerekmektedir. Hakkâri’de su sorunlannm çözülememesinin temelinde çok-boyutlu ve birbirini besleyen yapısal etkenler vardır. Birincisi, kurumlar arası yetki paylaşımının çok-aktörlü olması sebebiyle görev ve sorumluluklann netleşmemesi; bu durum koordinasyon eksiklikleri, görev boşlukları ve veri akışında kopukluklara yol açmaktadır. İkincisi, yatırım ve bakım finansmanının yetersizliği ile tahsis edilen kaynakların zamamnda kullanılmaması; üçüncüsü, proje öncesi yeterli hidrojeolojik etütlerin yapılmaması veya saha çalışmalarının eksikliği nedeniyle yapılan altyapı müdahalelerinin uzun vadeli çözüm üretmemesidir. Dördüncü ve beşinci olarak, bölgenin jeografık engebeliliği, yüksek rakım ve ulaşım güçlükleri ile iklim değişikliği etkileri (mevsimsel akımların ve kaynak debilerinin azalması) teknik çözümleri karmaşıklaştırmaktadır. Son olarak, güvenlik ve idari izin süreçleri, kamulaştırma/arazi temini sorunları ve lojistik kısıtlar uygulama aşamasında gecikmelere neden olmaktadır. Sorunun devamına zemin hazırlayan diğer unsurlar arasında proje seçimi ve önceliklendirmede şeffaf kriterlerin eksikliği, yatırım performansının bağımsız ve düzenli denetimlerle takip edilmemesi, ihale süreçlerinde yaşanan gecikmeler veya iptaller ile bakım-onanm için kalıcı işleyiş modellerinin kurulmamış olması sayılabilir. Bu durum, kırsal ve ulaşım-güvenliği sınırlı yerleşimlerde yaşayan yurttaşlarımızın suya erişim hakkının istikrarlı biçimde sağlanmasını engellemektedir. îçme suyuna ilişkin her türlü iddia (kirli su, toksik kirlilik, mikrobiyolojik bulaşma vb.) sağlık sonuçlarına yol açma potansiyeli taşımaktadır. Yaylapmar özelinde ifade edilen böbrek hastalığı/diyaliz iddialarının su kaynakları ile ilişkisi ancak tarihsel sağlık kayıtlarının analizi, saha tabanlı epidemiyolojik çalışmalar ve suyun kimyasal ile mikrobiyolojik analizlerinin karşılaştırılması ile ortaya konabilir. Bu nedenle su analizlerinin periyodikliği, laboratuvar akreditasyonu, veri şeffaflığı ve sağhk-kalite verilerinin entegre analizi hayati önem taşımaktadır. Konu, teknik bir altyapı sorununun ötesinde sosyal devletin temel yükümlülüğü ve yurttaşın İnsanî hakkının korunması meselesidir. Hakkâri’de yurttaşlanmızm su kaynaklan açısından zengin bir coğrafyada yaşamasına rağmen neden susuz bırakıldığı sorusuna cevap; idari koordinasyon eksikliklerinin giderilmesi, finansman ve yatırım akışının düzenlenmesi, saha etütlerinin ve düzenli izlemenin kurumsallaşması, güvenlik/erişi m engellerinin çözümü, şeffaflık ve hesap verebilirlikle mümkündür. Bu çerçevede ilgili Bakanlıkların müşterek hareket etmesi, kısa vadede acil tedbirlerin (geçici temiz su temini, su dezenfeksiyonu, mobil sağlık taramaları) uygulanması ve orta-uzun vadede kalıcı altyapı-stratej ilerinin zamanlı biçimde hayata geçirilmesine ilişkin somut takvim vermesi gerekmektedir. Bu bağlamda; 1. Hakkâri ilinde su temini projelerinin uygulama safhasında ortaya çıkan idari ve emniyet kaynaklı engellerin türleri nelerdir? Bu engellerin sayısal dökümü ve örnek vakalar çerçevesinde projelere etkisi (süre uzaması, ek maliyet, iptal vb.) nasıl ortaya çıkmıştır? (Yaylapmar için somut vakaları belirtiniz.) 2. Yaylapmar (Salaran) özelinde saha çalışmalarının kesintisiz ve güvenli yürütülmesi için İçişleri Bakanlığı tarafından sağlanan veya sağlanacak güvenlik, lojistik ve idari destek kolaylıkları nedir; bu desteklerin zamanlaması ve süresi ne olacaktır? 3. Acil su krizlerinde (uzun süreli isale hattı arızası, kaynak kirlenmesi vb.) İçişleri Bakanlığı kriz yönetim mekanizması nasıl harekete geçmektedir? Su dağıtımı, lojistik destek ve koordinasyon hangi kurumlarla nasıl organize edilmektedir; uygulamada tespit edilen eksiklikler ve bunların giderilmesine ilişkin öneriler nelerdir? 4. Yerel idarelerin su hizmetlerini etkin biçimde sunabilmesi için İçişleri Bakanlığı tarafından sağlanan idari kolaylıklar, hızlandırılmış izin veya kamulaştırma prosedürleri gibi mekanizmalar nelerdir; bu mekanizmaların Yaylapmar ve benzeri yerleşimlerde uygulanmasına ilişkin zaman çizelgesi nedir? 5. Hakkâri il merkezi ve ilçelerine bağlı yerleşimlerde su sorunu neden kalıcı olarak çözülememektedir? Kaç yerleşim yerinde hâlen su sorunu yaşanmaktadır? Bakanlığınız bu sorunların çözümü için hangi somut adımları atmıştır ve önümüzdeki dönemde hangi girişimlerde bulunmayı planlamaktadır? 6. Yaylapmar (Salaran) köyünde yaşanan su kesintileri ve kirlilik sonmunun çözülmemesinin gerekçeleri nelerdir? Bu köydeki yurttaşlarımızın mağduriyetini gidermek üzere Bakanlığınız bugüne kadar hangi girişimlerde bulunmuştur ve bundan sonraki süreçte hangi adımlar atılacaktır?