Bursa ili Orhangazi ilçesinde bulunan bir fabrika ile ilgili çeşitli iddialara ilişkin

T.EMM. CUMHURİYET HALK PARTİSİ Grup Başkanlığı Tarih :.i.6..«...Q3..'...<2j£?.r^İT^ Sayı . 14193 TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA Aşağıdaki sorularunm Çevre ve Şehircilik Bakanı Murat Kurum tarafından Anayasa'nın 98’inci ve TBMM İçtüzüğünün 96’ncı ve 99’uneu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasım talep ederim. Saygılarımla. Gökhan GÜNAYDIN İstanbul Milletvekili CHP Grup Başkanvekili Bursa’da mısırdan nişasta bazlı şeker üreten Amerikan Cargill şirketine karşı verilen hukuk mücadelesinde gelinen aşama, hukukun Amerikan şirketine işlemediğini açıkça ortaya koyuyor. Bursa / Orhangazi’de birinci sımf tarım arazisi ve su havzası üzerine hukuksuz yollarla kurulması iddiasıyla hakkmda çeşitli davalar açılan Cargill fabrikasıyla ilgili 1997 yılında başlayan ve 27 yıl devam eden dava sürecinde mahkeme 2023’te önemli bir karara imza atmış; tesisin ruhsatına dayanak oluşturan imar planlan iptal edilmişti. Cargill’e Orhangazi Belediyesi tarafmdan verilen 12.01.2021 tarih ve 2021/1,2,3 sayılı yapı ruhsatları ile bu ruhsatlann dayanağı olan 2019/108,109,110 sayılı ruhsatları. Bursa 3. İdare Mahkemesi’nin 25.01.2023 tarihli kararı ile iptal edilmesinin ardmdan Bursa Barosu öncülüğündeki davacılar, karar gereği “kaçak” durumuna düşen tesisin yıkılması için başvuru yapılmıştır. Baro, “Avrupa İnsan Haklan Mahkemesinin (AİHM) Cargill karannda, sürecin tamammm hukuka aykırı olduğunu, yargı kararlanmn uygulanmadığım, bunun da hukuk devleti ilkesine aykırı olduğu tespitini yapmıştır. Bu karar sonrası Cargill süreci Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi tarafından ‘yoğunlaştırılmış izleme’ye alınmıştır. Uzun dönemde Türkiye’nin kararlan uygulamamakta ısrarcı olduğu kanaatine vanlırsa, meselenin bir ‘ihlal’ prosedürü altmda tekrar AÎHM önüne 1 getirilmesi mümkün olabilecektir” açıklamasım yapmıştır. Ancak geçtiğimiz hafta basma yansıyan haberlerde özel yasalarla korunan Cargill’in kurduğu fabrikaya ait bazı bölümlerin ruhsatlarım iptal eden yargı kararlarının uygulanmadığı ortaya çıkmıştır. Bursa Barosu (AÎHM) kararma rağmen, idarenin, yargı kararlarım bilerek ve sistematik olarak yerine getirmediğini açıklamıştır:^ “Kararm yerine getirilmesi için İmar Kanununun 32. maddesi gereği yapılarm mühürlenerek çahşmasmm durdurulması ve yıkılması talebiyle Orhangazi Belediyesi ile Bursa Valiliği’ne başvuruldu. İlave nişasta silosu, deniz kurutucu binası, yeni elektrik trafo binasına ilişkin ruhsatlarm iptalinden sonra belediyeye yapılan başvuru sonuçsuz kalmış, yargı kararlanmn yerine getirilmemesinden dolayı belediyeye karşı tazminat davası açılmıştı. Bursa 2. İdare Mahkemesi davayı reddetti. Bu karara karşı 29 Ocak 2024 tarihinde istinaf başvurusu yapıldı, dava Bölge İdare Mahkemesi’nde. Karan yerine getirmeyen Bursa Valiliği, AKP’li Bursa Büyükşehir Belediyesi ve Orhangazi Belediye Başkam Bekir Aydın hakkmda 12 Nisan 2023’te suç duyurusunda bulunulmuştu. Ne VhttPs://www.bursatanik,com/cargille.-ait-3-ruhsat-iptal-edildi- mevcut-tesislerin-hukuki-dayanagi- kaimadi.html/ (01.03.2023) ^httPs://www..bursadabugun.CQm/haber/cargill-e-ait-bazi-bolumLer ine-verilen-ruhsat-iptal-kararlari- uygu Lanmiyor-1726041 .html:  tc,\9Z 0^'' . valilik, ne cumhuriyet başsavcılığı ne de İçişleri Bakanlığı soruşturmaya izin verdi. Anayasa ve hukuka aykın bu karara karşı Damştay’a itiraz edildi.” Bursa Barosu Çevre ve Kent Hukuku Komisyonu başta olmak üzere davacılarm, Orhangazi Belediyesi’nden, ruhsatlan iptal edilen yapılarm kullanma izinlerinin ve mühürlenmelerine ilişkin tutanaklann gönderilmesi talebine “Belediyemizden talep edilen evraklar yalmzca ilgili kişiye ya da resmi kurumlarla paylaşılmaktadır” şeklinde yamtla reddedildi. Bunun üzerine, Bursa Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü’ne başvurularak, işyeri açma ve çalışma ruhsatlannm iptal edilip edilmediği, mahkeme ilanmm yerine getirilmesi için ne yapıldığı soruldu, Orhangazi Belediyesi’nin ilgili kurumlara gönderdiğini iddia ettiği belgeler istendi. Yazıya verilen yamtta Orhangazi Belediye Başkanlığı’na ve Orhangazi Kaymakamlığı’na yazılan yazı gönderildi. Aradan üç buçuk ay geçmesine rağmen hiç ses çıkmaması üzerine davacılar, “İdarelerin topu birbirine atmasından anlamaktayız ki, yapılan hiçbir işlem yoktur. Fabrikanm hala çalışıyor olması da bunun delilidir. Davacılara karşı, mahkeme kararlarımn uygulanmasmdan devlet sorumludur. Yapılmış bir işlem varsa, buna ilişkin belgelerin gönderilmesini ve fabrikanm nasıl hala çahştığma ilişkin konunun açıklanmasım; aksi takdirde, diğer kurumlar hakkmda da suç duyurusunda bulunacağız” açıklamasını yaptı. DSİ verilerine göre Cargill yılda 1 milyon 458 bin ton su kullanmakta ve bu suyu 120 ila 155 metre derinlikli kuyularla stratejik yeraltı sularından çekmektedir. Dolayısıyla iklim krizi gerçeğinden hareketle stratejik yeraltı sulanmn çok uluslu şirketin sömürüsüne teslim edilemeyeceğini vurgulamak isteriz. Bu bağlamda; 1. Cargill’e ait 3 adet ruhsatın hukuki dayanağı kalmadığı halde bugüne kadar ilgili birimlerin kapatılmamasmda bakanhğmızın sorumluluğu nedir? 2. Mahkeme kararlannm uygulanmama gerekçesi nedir? 3. Bahsi geçen mahkeme kararlarımn uygulanmaması konusunda ilgili valilik ve belediye yetkililerine herhangi bir yaptmm uygulanmış mıdır? İlgili kamu görevlilerine yönelik herhangi bir işlem başlatılmış mıdır? 4. Hukuksuz yollardan istisnai düzenlemeler üzerinden çeşitli imtiyazlar tamnan Cargill şirketine birinci sımf tarım arazisinin tahsis edilmesinden kaynaklı olarak ne tür bir kamusal ve çevresel zarar ortaya çıkmıştır. Bu zararların tazminine yönelik hukuki bir süreç işletilecek midir? 5. Bahsi geçen mahkeme kararı bakanlığımzm ilgili genel müdürlüğüne tebliğ edildiği halde mahkeme kararma uygun iş ve işlem yapma zorunluluğu bulıman kamu personeli hakkında görevlerinin gereklerini yerine getirmedikleri gerekçesiyle görevi ihmal ettikleri göz önünde bulundurularak disiplin soruşturması açılmış mıdır?