Kayseri 2 Nolu T Tipi Kapalı Cezaevinde bulunan bir mahkumun telefon hakkının engellendiği iddiasına ilişkin

TBMM PKLARIN EŞİTLİK ve DEMOKRASİ PARTİSİ GRUP BAŞKANLIĞI *'V>yı:...;t3ia:a 19 678 TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA Aşağıdaki somlanmm, Adalet Bakanı Yılmaz Tunç tarafından Anayasanın 98 ve İç Tüzüğün 96. ve 99. Maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandmlmasım arz ederim. Öznur Bartin Hakkâri Milletvekili Türkiye’de cezaevlerinde yaşanan hak ihlalleri, insan haklan örgütlerinin ve kamuoyunun dikkatini çeken önemli bir konudur. Kayseri Bünyan 2’Nolu T Tipi Kapalı Cezaevi’nde tutuklu olan %90 engeli bulunan Şaban Kaygusuz’un yaşadığı ihlaller hem anadilde iletişim hakkı hem de engelli mahpuslarm haklan açısından ciddi bir incelemeyi gerekli kılmaktadır. Kaygusuz’un sağ eli ve sağ bacağımn bulunmaması, günlük yaşamım idame ettirmesini büyük ölçüde zorlaştırmakta; buna rağmen uygun koşullara erişimi sağlanmamaktadır. Anadil, bireyin kimliğini, kültürel aidiyetini ve kişisel ifade özgürlüğünü temsil eden temel bir insan hakkıdır. Anayasa’mn 10. ve 26. maddeleri, dil aynmcılığım yasaklarken ifade özgürlüğünü güvence altına alır. Ancak Kaygusuz’un ailesiyle yaptığı telefon görüşmesinin Kürtçe konuştuğu gerekçesiyle kesilmesi, Anayasamn koruma altma aldığı bu hakka açık bir aykırılık teşkil etmektedir. Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler de bu hakkın korunmasına vurgu yapar: • Birleşmiş Milletler Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesi Madde 27, dilleri kullanma hakkım korur. • Avrupa İnsan Haklan Sözleşmesi (AÎHS) ve Avrupa İnsan Haklan Mahkemesi (AİHM) içtihatlan, anadilde iletişimin ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini belirtir. • Birleşmiş Milletler Irk Ayrımcılığının Ortadan Kaldınimasma İlişkin Sözleşme, bireylerin dil nedeniyle ayrımcılığa uğramasmı yasaklar. Cezaevi yönetiminin, Kürtçe konuşmayı “yasak” olarak nitelendhmesi ve telefon görüşmesini sonlandırması hem ulusal hem de uluslararası normlara aykırıdır. Engelli mahpuslarm haklannın korunması, uluslararası sözleşmeler ve ulusal mevzuatla güvence altma alınmıştır. Bu düzenlemeler, fiziksel ya da zihinsel engellere sahip mahpuslarm insan onuruna uygun koşullarda yaşamalarım sağlamayı amaçlar:  i3m • Engelli Haklarına İlişkin Birleşmiş Milletler Sözleşmesi (EHÎBMS) Madde 14, engelli mahpuslann özgürlük ve güvenlik haklarının korunmasım; Madde 17 ise fiziksel ve zihinsel bütünlüklerinin garanti altına alınmasını öngörür. • Türkiye’nin Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkmda Kanunu Madde 16, engelli mahpuslann cezaevi koşullarında özel düzenlemelerle korunmasım zorunlu kılar. Kaygusuz’un, ailesinin yaşadığı Gaziantep iline sevk talebinin sürekli reddedilmesi hem insan haklan hem de ceza infaz hukukunun öngördüğü insani şartlara aykındır. Mevcut cezaevinin fiziksel koşulları (dik merdivenler gibi) hareket kabiliyetini kısıtlamakta ve onu sürekli olarak başka mahpuslardan destek almak zorunda bırakmaktadır. Bu durum, ceza infaz sisteminin engelli mahpuslann onuruna ve ihtiyaçlarına duyarsız olduğunu göstermektedir. Kaygusuz’un sevk talebi karşılanmadığı için kendi isteğiyle tek kişilik hücrede kalmayı seçmesi, aslında cezaevinin olumsuz koşullanmn mahpus üzerinde yarattığı zorlamayı işaret etmektedir. • Birleşmiş Milletler Mandela Kuralları (Cezaevi Yönetimi için Asgari Standart Kurallar), hücre hapsinin yalmzca istisnai durumlarda ve mümkün olan en kısa süreyle uygulanması gerektiğini belirtir. • Hücrede tutulmamn mahpuslann fiziksel ve ruhsal sağlığı üzerindeki olumsuz etkileri, pek çok uluslararası standartta vurgulanmıştır. Engelli bir mahpusun hücrede tutulması, yalmzca fiziksel durumunu daha da kötüleştirmekle kalmaz, aym zamanda onurunu da zedeleyen bir insan hakları ihlalidir. Şaban Kaygusuz’un yaşadığı durum, ceza infaz sisteminin mevcut eksikliklerini ve insan haklan açısından yeniden yapılandırılması gerektiğini açıkça ortaya koymaktadır. Ailesine yakın bir cezaevine sevk edilmesi, anadil hakkımn korunması, engelli mahpuslar için uygun koşulların sağlanması, hücre uygulamasının kaldıniması ve sağlık durumu gözetilerek infazımn ertelenmesi, yalmzca Kaygusuz’un mağduriyetini gidermekle kalmayacak, aynı zamanda cezaevlerinde insan haklarına dayalı bir yönetim anlayışımn yerleşmesine katkı sağlayacaktır. , Bu bağlamda; 1. Şaban Kaygusuz’un %90 engeli bulunduğu göz önüne alındığında, mevcut cezaevi koşullarımn (örneğin dik merdivenler, fiziksel erişilebilirlik eksikliği) onun ihtiyaçlanna uygun olmadığı açıkça görülmektedir. Engelli mahpusların ihtiyaçlarım karşılayacak düzenlemeler neden yapılmamaktadır? 2. Kaygusuz’un ailesine daha yakın bir cezaevi olan Gaziantep’e sevk talebi neden sürekli olarak reddedilmektedir? Bu karar, mahpuslann aile bağlarını sürdürme hakkım gözeten ulusal ve uluslararası standartlarla nasıl bağdaşmaktadır? 3. Kaygusuz’ım ailesiyle Kürtçe konuştuğu için telefon görüşmesinin kesildiği iddiası doğru mudur? Cezaevi yönetimi. Anayasa ve uluslararası sözleşmelerle koruma altına alman anadil hakkım ihlal eden bu uygulamayı hangi gerekçeyle sürdürmektedir? 4. Kaygusuz’un %90 oramnda engeli bulunduğu ve günlük yaşamını büyük ölçüde başka mahpuslann desteğiyle sürdürmek zorunda kaldığı dikkate almdığmda, infazmm ertelenmesi seçeneği değerlendirilmiş midir? Değerlendirilmediys e, gerekçesi nedir? 5. Kaygusuz’un kendi talebiyle tek kişilik hücrede kalmayı seçtiği belirtiliyor. Cezaevi koşullarımn bu zorlamayı yarattığı göz önüne alındığında, bu durumun mahpusun fiziksel ve ruhsal sağlığı üzerindeki etkileri değerlendirilmiş midir? Değerlendirildiyse, hangi önlemler alınmıştır? 6. Türkiye’nin taraf olduğu Birleşmiş Milletler Engelli Haklarına ilişkin Sözleşme’nin 14. ve 17. maddeleri ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 16. maddesi gereği, Kaygusuz’a uygun koşullar neden sağlanmamaktadır ? 7. Kaygusuz’un yaşadığı durum, cezaevi yönetiminin engelli mahpuslara yönelik uygulamalannda ciddi ihlallere işaret etmektedir. Bu cezaevinde yapılan denetimlerde engelli haklarına uyum düzeyi incelenmiş midir? İncelendiyse, sonuçları nelerdir ve ihlallerin giderilmesi için hangi adımlar atılmıştır?