Dizi ve film setlerinde çalışan işçilerin çalışma koşullarına ilişkin

.■J 27745 İskender BAYKAN İstanbul Milletvekili TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA Aşağıdaki sorulanının Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakam Vedat Işıkhan tarafından Anayasa’mn 98, TBMM İç Tüzüğü’nün 96 ve 99’uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandınimasım arz ederim. 05.05.2025 O İskender BAYKAN İstanbul Milletvekili Türkiye'de televizyon dizileri ve film sektörü, sermaye birikimi ve ihracat potansiyeli açısmdan en hızlı büyüyen sektörlerden biri haline gelmiştir. 2024 yılmda 300'den fazla yapım yurt dışına satılmış, 500 milyon doları aşkın gelir elde edilmiştir. Ancak yapım tekelleri ile cast ajanslarının kurduğu sömürü düzeninde, binlerce set emekçisi -ışıkçısmdan makyözüne, kostümcüsünden senaristine, oyuncusundan kurgucusuna- uzun saatler boyunca güvencesiz, denetimsiz ve insanca yaşama hakkından mahrum biçimde çalıştırılmaktadu-. ■ Son iki yılda yaşanan iş cinayetleri -yangınlar, ihmal kaynaklı yaralanmalar ve ölümler- güvencesiz çahşmamn ulaştığı vahim boyutları gözler önüne sermektedir. 11 Ocak ve 26 Aralık 2024’te iki farklı dizi setinde çıkan yangınların ardından, 16 Nisan 2025’te Şakir Paşa dizisinin çekildiği köşkte meydana gelen yangmda set emekçisi Serkan Sükyan’m hayatım kaybetmesi, dizi ve film sektöründe işçi sağlığı ve güvenliğinin sermayenin kâr hırsı karşısında nasıl sistematik bir biçimde yok sayıldığını açıkça ortaya koymuştur. Sektördeki temel sorunlar arasında, haftada 90 saati aşan ve fazla mesai ücretinin ödenmediği uzun çalışma saatleri; yangınlar, tahliye yetersizlikleri ve acil çıkış planlarmm olmaması gibi hayati İSİG ihlalleri; emekçilerin %90’mm 4A yerine hak gaspına açık 4B statüsünde güvencesiz çalıştırılması; asgari ücretin altında ve 8 ila 12 hafta gecikmeli ödenen maaşlar; yapım şirketlerinin tekelleşmesi ve bakanlığın denetim yapmaması sonucu'-hukukuh;. askıya alındığı bir düzen; gece çekimlerine maruz kalan ve pedagojik destekten yoksun bırakılan çocuk oyuncularm çalıştmiması ve son olarak da telif hakkı gaspları ile dizilerin uzun sürelerinin emek sömürüsünü daha da ağırlaştırması yer almaktadır. Üstelik tüm bu ağır tabloya rağmen, yaklaşık 20 bin çalışanm bulunduğu Güzel Sanatlar İşkolu'nun, 4 milyondan fazla çahşamn yer aldığı 10. İşkolu içine dahil edilmesiyle, yüzde 1 Tik üye barajı fiilen aşılamaz hale gelmiş; böylece bu alandaki emekçilerin toplu iş sözleşmesi hakkı da engellenmiştir. Bu Bağlamda; 1. 2024 ve 2025 yıllarmda dizi/film setlerinde meydana gelen iş kazası, yangm ve benzeri olay sayısı kaçtır? Bu kazaların her biri soması Bakanlığmız tarafından herhangi bir inceleme yapılmış mıdır ve sorumlu yapım şirketlerine idari para cezası veya yaptırım uygulanmış mıdır? 2. Film ve dizi setlerinde işçi sağlığı ve güvenliği denetimleri yeterli sıklıkta yapılmakta mıdır? Bakanlık müfettişlerince son iki yılda kaç dizi/film seti denetlenmiştir ve tespit edilen ÎSİG ihlalleri için hangi yaptırımlar uygulanmıştır? 3. Mevzuata göre günde 11 saati aşan çalışmalarm fazla mesai olduğu ve işçinin rızası ile ücretlendirilmesi gerektiği halde, sektörde. 15-16 saate varan çalışma günleri ve haftada 6- 7 gün kesintisiz çalışma uygulamalarımn devam ettiği bilinmektedir.-Bu yasadışı uzun çalışma saatleri konusunda Bakanlık neden etkin bir denetim ve yaptırım mekanizması kuramamaktadır? 4. Dizi, fihn ve reklam setlerinde çalışan emekçilerin 4857 sayılı îş Kanunu’na tabi 4A statüsünde sigortalı değil de Bağ-Kur’lu (4B) serbest meslek statüsünde çalışmaya zorlandığı bilinmektedir. Bakanlığımz, sektördeki bu fiili uygulamayı engellemek ve tüm set çalışanlarmm işe girişlerinin 4A’lı yapılmasını sağlamak üzere bir adım atacak mıdır? Yapımcıların işçi yerine serbest meslek makbuzu ile çalıştırma pratiğine karşı yürütülen bir denetim veya cezai süreç var mıdır? 5. Set çahşanlarımn SGK girişlerinin farklı meslek kodlan altında gösterilerek eksik prim yatmiması (örneğin set işçisinin “büro işçisi” diye bildirilmesi) yönünde sendikaların tespitleri bulunmaktadır. Bakanlık bu tür SGK primi usulsüzlükleri hakkında farkmdahğa sahip midir? 2024 yılında dizi/film sektöründe tespit edilen prim kaçaklan ve sosyal güvenlik ihlalleri sayısı kaçtır, bu konuda kaç işverene cezai işlem yapılmıştır? 6. Sektörde set çalışanlanmn ve oyuncuların ücretlerini 8-12 hafta gecikmeli aldığı, hatta bazı durumlarda hiç alamadığı (örneğin reytingi düşük diye aniden final yapan diziler) doğru mudur? Bakanlığımz, ücretlerin zamamnda ödenmemesi sonmuna karşı (örneğin yapım şirketlerinin teminat altına alınması gibi) bir önlem almayı düşünmekte midir? Aynca “bölüm başı ücret” adı altında haftalarca çalışmamn tek bir ücretle ödenmesi uygulamasımn yasa dışı olduğu belirtilmektedir. Bu konuda bir inceleme veya sektöre yönelik bir yönerge hazırlanacak mıdır? 7. Son iki yılda dizi setlerinde çalışanlarm maruz kaldığı mobbing veya taciz Bakanlığımzm kayıtlarma yansımış mıdır? Çalışma yaşamında mobbing suçtur; bu bağlamda 2024-25’te set çalışanları ve Sine-Sen başta olmak üzere sendika ve meslek birlikleri tarafından yapılan mobbing/taciz şikâyeti sayısı kaçtır ve bu şikâyetler nasıl sonuçlanmıştır? 8. Dizi ve reklam setlerinde çalışan çocuk oyuncuların çalışma saatleri ve koşulları yasal mevzuata uygım şekilde denetlenmekte midir? 2013 yılında Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Çalışma Genel Müdürlüğü’nün hazırladığı “Sanat, Kültür ve Reklam Faaliyetlerinde Çocuklarm Çalıştırılması Hakkında Yönetmelik” hazırlanmış ve onaylanmış olup neden hala yürürlükte değildir? 9. 2024 yılında setlerde çalıştınlan çocuk sayısı ve bu çocukların maruz kaldığı kural ihlali (izin verilen saatlerden fazla çalıştırma vb.) tespit edilmiş midir? Çocuk oyuncuların korunması için ek düzenlemeler (örneğin çocuklarm gece çalışmasım tamamen yasaklama, sette öğretmen/pedagog bulundurma zorunluluğunun takibi) düşünülmekte midir? 10. Dizi/fılm sektörü çalışanlarının sendikal örgütlenme oram çok düşük olup, mevcut işkolu barajı nedeniyle toplu iş sözleşmesi yapma haklan fiilen kullamlamamaktadır. Güzel sanatlar alamnm ayrı bir işkolu olarak tamnması veya baraj şartmm düşürülmesi konusunda bir çalışma yapmayı planlıyor musunuz? Ayrıca sendikal faaliyet nedeniyle sektörden dışlandığı öne sürülen (kara liste) çalışanların korunmasma yönelik bir mekanizma düşünülmekte midir? 11. Türkiye’de TV dizilerinin süreleri 120-150 dakika ile dünya standartlanma çok üzerindedir. Bölüm sürelerinin uzunluğu, setlerdeki uzun mesailerin başlıca nedenlerindendir. Dizi sürelerinin makul bir düzeye indirilmesi konusunda bir düzenleme veya tavsiye karan almayı planlıyor musunuz? 12. Oyunculuk mesleği, düzensiz ve güvencesiz istihdamın yoğun olduğu atipik bir çalışma alam niteliği taşımaktadır. Bu nedenle oyunculara özgü bir meslek kanununun hazırlanması gerekliliği, meslek örgütleri ve sendikalar tarafından uzun süredir dile getirilmektedir. Bakanlığımz oyunculara yönelik özel bir meslek kanunu hazırlanması yönünde bir çalışma başlatmayı ve bu süreci ilgili meslek birlikleri ve sendikalarla birlikte yürütmeyi planlamakta mıdır?