Bir altın işletmesinin çeşitli projelerine ilişkin

TIMM HALKLARIN İŞİTLİK VE DEMOKRASİ PARTİSİ GRUP BAŞKANLIĞI Sayı "^80 Tarih :...û.2.>..ö.3.; YE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA .16281 Aşağıdaki soruların Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat KURUM tarafından Anayasa’nın 98’inci ve İçtüzüğün 96’ncı ve 99’uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandınlmasmı arz ederim. İbrahim AKIN İzmir Milletvekili 13 Şubat 2024 tarihinde İliç’te meydana gelen yığm liçin kayması sonrası 9 işçinin hayatım kaybetmesiyle Altın Madenlerinin yıkımlan bir kere daha Türkiye gündemine gelmiştir. Her ne kadar sebep oldukları çevresel, sosyal ve ekonomik zararlar hükümet tarafından çok iyi bilinse de son yıllarda sayıları hızla artan altm madeni projeleri ÇED süreçlerinden hızla onay almakta ve bunların neden olacakları kümülatif yıkımlara dahi bakılmadan en kısa sürede işletmeye geçirilmeleri için destek verilmektedir. İncelediğimiz Koza Altm İşletmelerinin ÇED süreçleri bunu açıkça göstermektedir. Altm madenlerinin yıkımlanna ana batlarıyla göz atarsak; ■ Ucuz emek gücü ve düşük maliyetli yığm liç prosesi ile yüksek kazançlar elde eden şirketler, geride rehabilite edilmesi olanaksız cehennem çukurlan ve toksik atık tepeleriyle distopik bir coğrafya bırakırlar. ■ Altm madeni işletmelerinin bir kere devreye girdikten sonra kazançlarını yükseltmek için kapasite artırımlarıyla proje sahasım genişlettikleri gözlenmektedir. Üstelik kazılan toprağın %99,9’undan fazlası atık olarak ayrılır. Yani muazzam bir düzeyde doğa katliamı söz konusudur. ■ Altm aramak için yapılan sondajlarda çok sayıda ağaç kesilerek ormanlar parçalamr, ekosistem zayıflatılır. ■ Altm madenlerinde atık su havuzlarının çökmesi ender rastlanan bir durum değildir. Bir kaza, yıkıcı etkileri geniş bir coğrafyayı yüzlerce yıl etkileyecek ekokınm demektir. En son İliç’te yığın liçin çökmesi sonucu Fırat nehrine siyanürlü kimyasallann karışmasıyla uluslararası sınırları aşan etkileriyle sebep olunan ekokınm bunun bir örneğidir. ■ Açık ocak altm madenlerinde yığın liçten buliarlaşarak havaya kanşan hidroj en siyanür ve kazılan topraktan etrafa yayılan tozlar akciğer kanseri, silikozis ve solunum yolu hastalıklanna yol açar. Maden işçilerinde ve civarda yaşayan halkta erken ölüm oranları çok yüksektir. 1  {(>22\ ■ Altın madenleri her sene milyonlarca ton siyanür ve ağır metal kapsayan tehlikeli atık üretirler. Bu atıkların maden kapatıldıktan sonra binlerce yıl takibi gerekir: zehirli kimyasallann toprağa ve suya karışmalarını tam olarak engellemek olanaksızdır. ■ Altın madenciliği yeraltı ve yerüstü su varlıklarım kirletir. Yığın liç işlemi milyonlarca ton su tüketerek su fakiri Türkiye’de kuraklığı artırmaktadır. ■ Acele kamulaştırmayla verilen madencilik ruhsatlan, maden işletme sahası içinde kalan köyleri yok etmektedir. Geçimlik koşullarım, yaşam alanlarım kaybeden köylüler göçe ve proleterleşmeye zorlamr. - Bölgede yaşayan halkın onayı alınmadan açılan altın madenleri açıkça insan haklan ihlalidir. ■ Altm madenlerinde çalışan işçiler, yığın liçteki siyanür, havadaki hidrojenle temas ederek hidrojen siyanür gazı oluşturur. Bunu soluyan işçiler, civarda yaşayan halk ve diğer canlı türleri ciddi sağlık sorunlarma maruz kalırlar ve erken ölüme mahkûm edilirler. ■ Altm madeni işletmesinin yerleştiği bölgelerde geçimlik ekonomisi yok edilen, yaşam alanlanna acele kamulaştırmayla el konulan, tarım alanlan, meralan zehirlenen köyler birer birer haritadan silinerek, buralara özgü yaşam bilgisi de yok edilir. ■ Altm madenciliğinde ülkenin yeraltı varlıkları paraya çevrilerek kazançlara sermaye tarafından el konulmakta, tüm ekolojik-sosyal ydamlann bedeli ise topluma ödetilmektedir. Kirletilen havanın, suyun, toprağın, yok edilen doğal varhklann bedelini sadece burada yaşayan insanlar ödemektedir. ■ ‘Kamu yaran’, ‘sürdürülebilir kalkınma’, ‘ekonomik büyüme’, ‘çevreyle uyumlu madencilik’ söylemleri ile altm madenciliğinin desteklenmesi gerçekleri yansıtmamaktadır. Şirketlere sağlanan indirimler, muafiyetler sonrası altm madenlerinde devletin eline geçen oran %riere kadar düşmektedir. ■ Altm madenciliğinin yarattığı istihdam oldukça düşük kalmakta, maden faaliyeti sona erince sektör çalışanlan işsiz kaldıktan için istihdam kısa süreli olmaktadır. Bunun örneği yine faaliyetine mahkeme tarafından son verilen İliç’teki maden işletmesinde binin üzerinde işçinin işten çıkarılmasıyla yaşandı. Altm madenciliği, sadece yerin altından hammadde çıkarılmasına yönelik olduğu için diğer sektörlerde de bir istihdam oluşturmamaktadır. Yukarıda sıralanan zararlarıyla altm madenciliğinin yıkımları açıkça bilindiğine göre kamu yararı ve anayasadan gelen toplumun sağlıklı bir çevrede yaşama hakkı dikkate alınarak tüm altm madeni işletmelerinin kapatılması, altm aramaların, altm madeni projelerinin iptal edilmesi gerekmektedir. Buna karşılık, halen kayyım yetkileriyle TMSF tarafından yönetilmekte olan ve bunca yıldır yönetim kurulu komitesi oluşturulmamış bulunan Koza Altm İşletmelerinin 01.01.2020 tarihinden bugüne kadar ÇED süreci devam eden 54 adet altm madeni projesi bulunmaktadır. Bu kapsamda; 1. Koza Altm İşletmelerinin altın madeni proj elerinin büyük bir gayretle desteklenmesinin sebebi nedir? 2 r» uısı 2. Koza Altın işletmelerinin 54 projesinden 16 tanesi için %ED gerekli değir kararı neye göre verilmiştir? Yığın liç yöntemiyle açık ocak altın madenciliğinin zararları bilinmesine karşm ÇED sürecine dahi gerek duyulmaması, asimda Çevresel Etki Değerlendirme sürecinin bir formaliteye indirgendiğinin kabulü anlamına gelmekte değil midir? 3. Koza Altm’m 01.01.2020 yılmdan bu yana ‘ÇED gerekli değir karan verilen 16 adet projesi için Çevresel Etki Değerlendirme komitesinin değerlendirme raporları kamuoyu ile paylaşılmış mıdır? Paylaşılmamışsa bu raporu paylaşacak mısınız? 4. Koza Altm’m 01.01.2020 yılından bu yana ‘ÇED olumlu’ karan verilen 4 adet projesi için Çevresel Etki Değerlendirme komitesinin değerlendirme raporlan kamuoyu ile paylaşılmış mıdır? Paylaşılmarmşsa bu raporu paylaşacak mısmız? 5. Koza Altm’m herhangi bir proje hakkında /ÇED olumsuz’ karan verilmiş midir? Verilmemişse, bu şirketin hiçbir projesinde ‘ÇED olumsuz’ görüşü almadan Çevresel Etki Değerlendirme süreçlerinde kolayca ilerlemesinin sebebi nedir? 6. Koza Altm’m henüz ÇED süreci başlamayan MAPEG’den aldığı altın madeni ihalesi var mıdır? • 7. Koza Altm’m henüz ÇED süreci başlamayan arama(sondaj) alanlan hangileridir? 8. Koza Altm’m 01.01.2020’den bugüne kadar ÇED değerlendirme sürecinde olan 54 altın madeni projesinden 8 tanesi Giresun’da, 10 tanesi Gümüşhane’dedi r. Halen Koza Altm’m Gümüşhane’de Demirkaynak köyünde Mastra Altın Madeni işletmesi faaliyettedir. Bunlara diğer şirketlerin altm madeni projeleri de eklendiğinde Gümüşhane’de faaliyette olan 2 altm madenine (Mastra ve Midi) ek olarak toplam 25 adet altm madeni projesi bulunmaktadır? Dar bir coğrafyada bu kadar çok altm madeni projesinin bulunması ÇED sürecindeki kümülatif etkinin dikkate alınmadığı anlamma geldiği tespiti hakkında bakanlığımzm görüşü nedir? 9. Koza Altın işletmelerinin 05.08.2024 tarihinde Bahkesir-Burha niye Avunduk köyünde ÇED süreci başlayan altm madeni projesinin Proje Tamtım Dosyasmda yer altı madenciliği yapılacağı belirtilmiş ve cevherin tenörü 1.75 gr./ton olarak öngörülmüştür. Bir altm madeni işletmesinin bu kadar düşük bir cevher tenörü ile altm madenciliği yapması maliyetlerin karşılanması yönüyle inandıncı değildir. Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından PTD ve ÇED dosyalan İncelenmekte midir? inceleniyorsa, ekonomik yönden devlete zarardan başka bir şey getirmeyecek olan böyle bir proje için devasa ekolojik ve sosyal yıkımlann hesabım nasıl verilecektir? 10. Koza Altm’m Sayıştay tarafından denetlenmeyen Varlık Fonuna aktanimasımn sebebi nedir? Dönemsel olarak zarar açıklayan bir şirketin Varlık Fonunda yer almasından kimler nasıl bir fayda sağlayacaktır? 3