Yurt dışına satışı yapılan dizilere yapılacak kamu desteğine ilişkin

/•* TBMM X HALKLARIN EŞİTLİK VE DEMOKRASİ PARTİSİ ^•o V O / / Sayı :.... -%)P6SST Tarih ;... 41602 TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA Aşağıdaki sorulanının Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy tarafından Anayasa’nın 98’inci ve İçtüzük ’ün 96’ıncı ve 99’uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandınimasmı arz ederim. Kezban KONUKÇU İstanbul Milletvekili Kültür ve Turizm Bakam’mn dizi yapımcılanyla gerçekleştirdiği toplantı sonucunda; yurt dışına satışı yapılan dizilere, Bakanlık ve Türkiye Turizm Geliştirme Ajansı (TGA) tarafından bölüm başına yaklaşık 33 bin dolar tutannda kamu desteği sağlanacağı kamuoyuna yansımıştır. Bu modelde dizi karakterlerinin ve anlatılarımn, Türkiye’nin turizm tamtım stratejisinin bir unsuru olarak kullamlacağı belirtilmektedir. Bakanlığınızın sektörün asıl yükünü omuzlayan binlerce set emekçisinin taleplerini ve sendikalar tarafından sıklıkla dile getirilen yapısal sorunlan görmezden gelen, kültür politikasımn kamusal ve toplumsal bir hak olmaktan çıkaran "piyasa merkezli" bu yaklaşımı kültür alanım ekonomik getiri ve pazarlanabilirlik ölçütü üzerinden ele alındığım açıkça ortaya koymaktadır. Son yıllarda televizyon ve dizi sektöründe yaşanan ekonomik daralma, reklam gelirlerindeki düşüş ve artan maliyetler gerekçe gösterilerek üretim hacmi daraltılmış; projeler büyük ölçüde uluslararası satış potansiyeline göre şekillendirilmiştir. Satılamayan yapımlar hızla yayından kaldınimakta, sektör fiilen küresel piyasanın taleplerine göre şekillendirilmektedir. Bu tablo en ağır biçimde set emekçilerini vurmuş; set sayısının azalması, güvencesiz çalışma, 14-16 saate varan mesailer, sigorta sorunlan ve işsizlik sorunlan sektörde olağan hale gelmiştir. Buna karşın açıklanan destek modeli, kamu kaynağımn doğrudan büyük yapım şirketlerine aktanlmasım öngörmekte; bu kaynağın emekçilerin çalışma koşullanna nasıl yansıyacağına ilişkin herhangi bir bağlayıcı düzenleme içermemektedir.  4^602. Öte yandan güncel dizi içeriklerine bakıldığmda; şiddetin ve mafyatik ilişkilerin normalleştirildiği, kadın karakterlerin çoğu zaman edilgen ya da cinselleştirilmiş temsillerle sunulduğu, toplumsal cinsiyet eşitsizliğini yeniden üreten anlatılann yaygınlaştığı görülmektedir. Kültürel üretimi turizm tanıtımımn bir aracı haline getiren bir yaklaşımın, hangi tür içeriklerin önceliklendirileceği, toplumsal cinsiyet eşitliği, şiddetin teşviki, mafyatik yapıların yüceltilmesi gibi konularda bir ölçüt bulunup bulunmadığı, kültürel çeşitlilik, halkların ve inançlann temsili, çocuk hakları ve kadın haklan açısından herhangi bir ilke belirlenip belirlenmediği, destek kararlarının hangi kurul ya da kriterler çerçevesinde verileceği yönünde herhangi bir açıklamada bulunulmamaktadır. DİSK’e bağlı Sinema Emekçileri Sendikası (Sine-Sen) yaptığı açıklamalarda, kamu teşviklerinin zaten ticari başan sağlamış projelere yönlendirilmesinin sektördeki eşitsizliği derinleştireceğini; kamusal kaynaklann, hali hazırda yurt dışına satılmış projelere aktaniması yerine, set emekçilerinin haklarımn güvence altına alınması, çalışma koşullannm iş hukuku gözetilerek yeniden düzenlenmesi, fazla mesai ücretlerinin güvence altına alınması, sendikal örgütlenmenin önündeki fiili engellerin kaldırılması ve istihdamın artıniması için kullanılması gerektiğini hatırlatarak ilgili bakanlıkları bu konuda sorumluluk almaya çağırmışlardır. Televizyon ve dizi sektöründe yaşanan asıl kriz; uluslararası satış performansı değil, setlerde ağır koşullar altında çalışan emekçilerin güvencesizliği ve artan işsizliğidir. Kültürel üretimi turizm tamtınunm bir aparatı haline getiren bu yaklaşım; emekçilerin hak mücadelesini görünmez kılmakta ve kamu bütçesini sermaye lehine yeniden dağıtmaktadır. Sine-Sen’in dile getirdiği talepler doğrultusunda güvenceli istihdam, insanca çalışma koşulları ve sendikal haklar güvence altına alınmadan yürütülecek hiçbir teşvik modeli, sektördeki eşitsizlikleri gidermeyecektir. Kamu bütçesi; eşitsizliği yeniden üreten bir piyasa düzenini değil, emeği ve toplumsal eşitliği güçlendirmelidir. Bu bağlamda; 1- Bakanlığımzm dizi yapımcılan ile yaptığı toplantıda, sektördeki emek örgütlerinin ve meslek birliklerinin temsilcileriyle görüş ve önerileri alınmış mıdır? 2- Yurt dışına satılmış dizilere verilecek desteğin kriterleri nelerdir? Bakanlığın kültür politikası hangi temel ilkeler çerçevesinde yürütülmektedir? 3- "İhracat odaklıhk" kriteri dışında, teşvik verilecek dizilerde toplumsal fayda, cinsiyet eşitliği ve şiddet karşıtlığı gibi etik normlar aranacak mıdır? Yoksa kültürel üretim.  4*1^07- öncelikle ekonomik getiri ve turizm stratejisi ekseninde Bakanlığınızca kamu tarafından desteklenmeye devam mı edilecektir? 4- Bakanlığınız, kamu kaynaklannı "star" oyuncuların yüksek kaşelerini ve büyük yapımcıların kâr marjlanm finanse etmek yerine; bağımsız sinemacılan, yerel kültürleri yansıtan projeleri ve set emekçilerinin sosyal haklarım korumayı neden öncelik listesine almamaktadır? 5- Sektördeki daralma nedeniyle artan işsizlik karşısında, bakanlığımz tarafından dizi emekçilerine yönelik doğrudan istihdam destekleri, sosyal güvence mekanizmaları, sendikal haklann güçlendirilmesi veya eğitim programlan gibi önlemler alınması gündemde midir? 6- Yurt dışına satışı gerçekleşmiş dizilere bölüm başma yaklaşık 33 bin dolar tutarında kamu desteği verilmesi kararı, sektördeki yapısal sorunlan (reklam gelirlerindeki azalma, set sayısmdaki düşüş, işsizlik artışı) nasıl giderecektir? 7- Dizi karakterleri ve anlatılarımn Türkiye’nin turizm tamtım stratejisinin bir parçası olarak kullamiması politikası, dizi emekçilerinin çalışma koşullanm iyileştirecek, güvenceli istihdam sağlayacak mı yoksa yalnızca yapımcılann kar marjlarım mı artıracaktır? Kamusal kaynaklann öncelikle emekçilerin haklanmn güvence altına alınması ve çalışma koşullannm iş hukuku standartlanna uygun hale getirilmesi için kullamiması yönünde bir revizyon planı var mıdır? 8- Desteklenecek dizilerde toplumsal cinsiyet eşitliği, şiddetin ve mafyatik yapıların yüceltilmemesi, kültürel çoğulculuğun gözetilmesi gibi etik ve kamusal ölçütler belirlenecek midir? 9- Son 3 yılda, yurt dışına satılan dizilerin Türkiye’nin çok dilli ve çok kültürlü yapısını temsil etme oram nedir? Bakanlığın bu konuda "tek tip kültür" dayatmasına karşı bir politikası mevcut mudur? 10-Bu politika kapsamında sağlanacak kamu desteklerinin toplam tutan nedir ve bu kaynaklar hangi bütçe kalemlerinden karşılanacaktır? Desteklerin şeffaf bir şekilde dağıtılması, emekçi yararına kullanımının denetlenmesi ve sendika temsilcilerinin sürece dahil edilmesi için hangi mekanizmalar kurulmuştur?